การประกอบอาชีพ
อาชีพของชาวชัยภูมิเป็นการประกอบอาชีพในภาคเกษตรกรรมประมาณร้อยละ 60.30 อาชีพที่สำคัญ ได้แก่ การทำนา ทำไร่ และทำสวนผลไม้ยืนต้น มีการปลูกพืชผักผลไม้สวนครัว และไม้ประดับอยู่บ้างและมีการประกอบอาชีพนอกภาคเกษตรกรรม ประมาณร้อยละ 39.70
1) ด้านการเกษตร
| ลำดับ | อำเภอ | ครัวเรือน | พื้นที่เพาะปลูก | พื้นที่เก็บเกี่ยว ข้าวเจ้าขาว ดอกมะลิ 105 |
พื้นที่เก็บเกี่ยว ข้าวเหนียว |
เจ้าอื่นๆ | พื้นที่เก็บเกี่ยว ข้าวเจ้าอื่นๆรวม |
รวมพื้นที่ ปลูกข้าว |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | เมืองชัยภูมิ | 16,911 | 162,812.07 | 162,661.16 | 72,528.35 | 53,285.84 | 215,947.00 | 288,475.35 |
| 2 | บ้านเขว้า | 7,584 | 82,910.30 | 82,840.54 | 1,012.50 | 25,367.28 | 108,207.82 | 109,220.32 |
| 3 | คอนสวรรค์ | 7,307 | 80,043.60 | 79,998.56 | 55,900.11 | 5,501.06 | 85,499.62 | 141,399.73 |
| 4 | เกษตรสมบูรณ์ | 2,717 | 14,945.47 | 14,913.38 | 123,571.26 | 875.25 | 15,788.63 | 139,359.89 |
| 5 | หนองบัวแดง | 4,913 | 30,881.43 | 30,879.43 | 99,753.21 | 24.00 | 20,903.43 | 130,656.64 |
| 6 | จัตุรัส | 11,073 | 144,092.48 | 143,956.15 | 0 | 13,406.51 | 157,362.66 | 157,362.66 |
| 7 | บำเหน็จณรงค์ | 3,587 | 37,288.80 | 37,270.53 | 4 | 35,053.93 | 72,324.46 | 72,328.46 |
| 8 | หนองบัวระเหว | 3,596 | 34,276.03 | 34,237.78 | 1,570.44 | 2,500.00 | 36,737.78 | 38,308.22 |
| 9 | เทพสถิต | 3,287 | 26,167.23 | 26,136.62 | 596.88 | 1,381.42 | 27,518.04 | 28,114.92 |
| 10 | ภูเขียว | 3,235 | 23,497.86 | 23,466.96 | 99,759.69 | 9,728.11 | 33,195.07 | 132,954.76 |
| 11 | บ้านแท่น | 1,595 | 10,523.74 | 10,521.99 | 58,238.40 | 687.25 | 11,209.24 | 69,447.64 |
| 12 | แก้งคร้อ | 5,027 | 36,341.49 | 36,325.06 | 112,047.06 | 85.00 | 36,410.06 | 148,457.12 |
| 13 | คอนสาร | 738 | 3,295.32 | 3,295.32 | 35,306.37 | 37.75 | 3,333.07 | 38,639.44 |
| 14 | ภักดีชุมพล | 986 | 6,093.76 | 6,093.76 | 12,621.36 | 116.50 | 6,210.26 | 18,831.62 |
| 15 | เนินสง่า | 4,224 | 54,429.40 | 54,384.20 | 12 | 937.47 | 55,321.67 | 55,333.67 |
| 16 | ซับใหญ่ | 1,914 | 21,094.09 | 21,089.89 | 0 | 133.00 | 21,222.89 | 21,222.89 |
| รวมทั้งจังหวัด | 77,738 | 768,693.05 | 768,071.31 | 672,921.61 | 149,120.37 | 917,191.68 | 1,590,113.29 | |
2) ด้านการเกษตร
การขับเคลื่อนยุทธศาสตร์ส่งเสริมและพัฒนาการเลี้ยงโค-กระบือในจังหวัดชัยภูมิ เพื่อสร้างให้จังหวัดชัยภูมิเป็นศูนย์กลางการเลี้ยงโคกระบือของอีสาน ภายใต้นโยบาย "คงรายเดิม เพิ่มรายใหม่ ใช้เทคโนโลยี" เพื่อตอบสนองนโยบายรัฐบาล โดยพลเอกประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี ที่จะเพิ่มรายได้ให้แก่เกษตรกรรายย่อย เพื่อลดความเหลื่อมล้ำในสังคม และตอบสนองนโยบายของกระทรวงมหาดไทยและกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ที่จะสร้างอาชีพที่มั่นคงให้เกษตรกร เพื่อความมั่นคงทางอาหารของประเทศ
จากการพิจารณาศักยภาพของจังหวัดชัยภูมิที่มีพื้นที่กว้างขวางเป็นลำดับ 7 ของประเทศ แต่มีปริมาณน้ำน้อย ทำให้การเพาะปลูกพืชในฤดูแล้งมักประสบปัญหาและความเสียหายอยู่เสมอ รวมทั้งเกษตรกรมีภูมิปัญญาด้านการเลี้ยงโค-กระบือที่ดีอยู่แล้ว ผู้ว่าราชการจังหวัดชัยภูมิ ได้พิจารณาเห็นโอกาสและศักยภาพดังกล่าว และเนื่องจากในปัจจุบันราคาพืชผลทางการเกษตรตกต่ำเกือบทุกชนิด
และเพื่อเป็นการลดอุปทาน (Supply) สินค้าเกษตรออกจากตลาดของประเทศ กำหนดนโยบายที่จะปรับเปลี่ยนอาชีพการเกษตรของเกษตรกรชาวชัยภูมิ จากการเกษตรกรรมไปสู่การปศุสัตว์โดยเฉพาะโค-กระบือ "โดยกำหนดที่จะสร้างให้จังหวัดชัยภูมิเป็นศูนย์กลางโค-กระบือของอีสาน" (Hub of cattle in Esan) จึงมอบหมายให้สำนักงานปศุสัตว์จังหวัดชัยภูมิ และส่วนราชการที่เกี่ยวข้อง ดำเนินการส่งเสริมการเลี้ยงโค-กระบือ ภายใต้ยุทธศาสตร์ "คงรายเดิม เพิ่มรายใหม่ ใช้เทคโนโลยี" มีการแต่งตั้งคณะกรรมการขับเคลื่อนยุทธศาสตร์ดังกล่าว จึงได้จัดงาน "มหกรรมโค-กระบือ ชัยภูมิ เพื่อคืนความสุขให้เกษตรกรให้เกษตรกรที่ยั่งยืน"
จังหวัดชัยภูมิ มีเนื้อที่ 7.92 ล้านไร่ พื้นที่ทำการเกษตร 3.4 ล้านไร่ ส่วนใหญ่เป็นพื้นที่นา 1.6 ล้านไร่ พืชไร่ 1.4 ล้านไร่ โดยพืชไร่ที่สำคัญ ได้แก่ มันสำปะหลัง และอ้อยโรงงาน จังหวัดชัยภูมิ มีครัวเรือนเกษตรกร จำนวน 174,860 ครัวเรือน คิดเป็นร้อยละ 51.48 ของครัวเรือนประชากรทั้งหมด 339,686 ครัวเรือน นอกจากนี้ จังหวัดชัยภูมิยังเป็นพื้นที่ที่เหมาะกับการเลี้ยงสัตว์ เช่น โคเนื้อ โคนม กระบือ ซึ่งยังเป็นสินค้าเศรษฐกิจที่เกษตรกรสามารถกำหนดราคาได้เอง จากข้อมูลการสำรวจประชากรสัตว์ของกรมปศุสัตว์ ประจำปี พ.ศ. 2561 พบว่า จังหวัดชัยภูมิ เกษตรกรเลี้ยงสัตว์ จำนวน 77,368 ราย แบ่งเป็น เกษตรกรผู้เลี้ยงโคเนื้อ จำนวน 10,813 ราย โคเนื้อ จำนวน 75,038 ตัว เกษตรกรผู้เลี้ยงโคนม จำนวน 93 ราย โคนม จำนวน 4,628 ราย เกษตรกรผู้เลี้ยงกระบือ จำนวน 1,611 ราย กระบือ จำนวน 10,247 ตัว เกษตรกรผู้เลี้ยงสุกร จำนวน 5,873 ราย สุกร จำนวน 282,026 ตัว เกษตรกรผู้เลี้ยงแพะ จำนวน 242 ราย แพะ จำนวน 6,252 ตัว และมีพื้นที่ปลูกพืชอาหารสัตว์ จำนวน 4,903 ไร่
3) ด้านการปลูกหม่อนเลี้ยงไหม
จังหวัดชัยภูมิ มีเกษตรกรปลูกหม่อนเลี้ยงไหม และประกอบอาชีพด้านหม่อนไหม ทั้งหมด 7,716 ราย เลี้ยงไหมอุตสาหกรรม (ไหมรังขาว) จำนวน 900 ราย เลี้ยงไหมพันธุ์ไทยลูกผสมและไหมพันธุ์ไทยพื้นบ้าน (ไหมรังเหลือง) จำนวน 5,741 ราย ประกอบอาชีพด้านหม่อนไหมอื่นๆ เช่น ปลูกหม่อนผลสด ทอผ้า จำนวน 1,075 ราย มีพื้นที่ปลูกหม่อน ทั้งหมด 6,047 ไร่ มีรายได้จากการจำหน่ายรังไหม และเส้นไหม (ไหมเหลือง) จำนวน 2,597,590 บาท/ปี (ข้อมูลประจำปีงบประมาณ 2560) รายได้จากการจำหน่ายรังไหมขาว (ไหมอุตสาหกรรม) จำนวน 46,719,391 บาท/ปี (ข้อมูล ณ วันที่ 31 ตุลาคม 2560)
การลงทุนของเกษตรกรผู้ปลูกหม่อนไหมพันธุ์ไทยลูกผสม (ไหมเหลือง) ต้นทุนการผลิตครั้งแรก (ค่าเตรียมแปลง, ปลูกหม่อน, พันธุ์หม่อน วัสดุ อุปกรณ์, การเลี้ยงไหม และไข่ไหม) จำนวน 10,330 บาท ครั้งต่อๆไป ลงทุนเฉพาะค่าไข่ไหม ยาโรยตัวไหมและปูนขาว จำนวน 180 บาท โดยเลี้ยงไหม 1 แผ่น จะมีรายได้รวม 7,525 บาท (รายได้จากการจำหน่ายรังไหม เส้นไหม และดักแด้)
4) ด้านการประมง
ตาราง ข้อมูลประมง ปี 2561 จังหวัดชัยภูมิ
| ที่ | อำเภอ | ผลผลิตจากการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำในบ่อดิน | ผลผลิตจากการเลี้ยงสัตว์น้ำในกระชัง | ผลผลิตจากการเพาะพันธุ์ /อนุบาลสัตว์น้ำ |
ผลผลิตสัตว์น้ำจากแหล่งน้ำ | ||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| จำนวน (ราย) |
จำนวน (บ่อ) |
เนื้อที่ (ไร่) |
ผลผลิต (กก.) |
มูลค่า (บาท) |
จำนวน (ราย) |
จำนวน (กระชัง) |
เนื้อที่ (ไร่) |
ผลผลิต (กก.) |
มูลค่า (บาท) |
จำนวน (ฟาร์ม) |
เนื้อที่ (ไร่) |
ปริมาณ (ตัว) |
มูลค่า (บาท) |
ปริมาณ | มูลค่า | จำนวน แหล่งน้ำ (แห่ง) |
เนื้อที่ | ||
| 1 | เมืองชัยภูมิ | 2,610 | 3,588 | 2,416 | 499,861 | 25,992,750 | 15 | 131 | 2.05 | 146,726 | 8,216,656 | 95,832 | 4,671,045 | 753 | 38,887 | ||||
| 2 | บ้านเขว้า | 1,720 | 1,696 | 1,263 | 379,102 | 19,713,282 | 188,836 | 14,440,695 | 234 | 7,763 | |||||||||
| 3 | คอนสวรรค์ | 1,924 | 2,379 | 1,731 | 473,158 | 23,136,568 | 1 | 12.00 | 618,000 | 636,000 | 264,634 | 10,465,192 | 176 | 9,898 | |||||
| 4 | เกษตรสมบูรณ์ | 2,690 | 3,333 | 2,443 | 658,855 | 35,264,348 | 1 | 3.00 | 200,000 | 700,000 | 161,781 | 7,352,869 | 305 | 19,280 | |||||
| 5 | หนองบัวแดง | 2,897 | 3,630 | 2,847 | 799,354 | 44,965,386 | 1 | 2.25 | 820,000 | 1,120,000 | 62,720 | 4,413,509 | 294 | 3,352 | |||||
| 6 | จัตุรัส | 3,457 | 5,060 | 3,530 | 774,312 | 40,178,101 | 6 | 345.45 | 14,350,000 | 5,495,000 | 1,050,756 | 49,734,861 | 214 | 24,560 | |||||
| 7 | บำเหน็จณรงค์ | 1,899 | 2,740 | 1,423 | 219,424 | 10,689,685 | 19 | 260 | 4.10 | 196,504 | 10,807,720 | 1 | 5.50 | 500,000 | 1,000,000 | 159,435 | 6,264,710 | 171 | 15,329 |
| 8 | หนองบัวระเหว | 511 | 722 | 471 | 161,522 | 9,951,567 | 1 | 4.00 | 1,600,000 | 320,000 | 106,901 | 7,993,976 | 75 | 3,436 | |||||
| 9 | เทพสถิต | 329 | 447 | 326 | 75,956 | 3,798,340 | 86,747 | 4,326,844 | 127 | 3,434 | |||||||||
| 10 | ภูเขียว | 3,407 | 4,152 | 3,185 | 511,187 | 25,512,923 | 1 | 42.00 | 3,950,000 | 968,500 | 77,296 | 3,686,207 | 174 | 29,634 | |||||
| 11 | บ้านแท่น | 1,944 | 2,402 | 1,828 | 421,074 | 24,648,534 | 86,606 | 6,165,576 | 137 | 5,044 | |||||||||
| 12 | แก้งคร้อ | 2,182 | 4,419 | 1,663 | 320,407 | 14,424,686 | 125 | 1,400 | 21.88 | 1,299,156 | 100,028,010 | 2 | 18.00 | 305,000 | 1,102,500 | 54,592 | 2,676,962 | 409 | 36,332 |
| 13 | คอนสาร | 894 | 1,180 | 857 | 209,818 | 14,111,218 | 139,038 | 7,311,330 | 101 | 4,440 | |||||||||
| 14 | ภักดีชุมพล | 799 | 1,038 | 628 | 233,062 | 13,042,087 | 20,622 | 1,488,000 | 53 | 1,233 | |||||||||
| 15 | เนินสง่า | 1,125 | 1,607 | 2,028 | 362,968 | 16,715,496 | 19,650 | 977,531 | 169 | 7,593 | |||||||||
| 16 | ซับใหญ่ | 696 | 845 | 779 | 201,481 | 12,041,503 | 49,410 | 3,530,250 | 71 | 3,189 | |||||||||
| รวม | 29,084 | 39,238 | 27,474 | 6,382,540 | 334,186,474 | 159 | 1,791 | 28.00 | 1,642,386 | 119,052,386 | 14 | 432.20 | 22,343,000 | 11,342,000 | 2,624,856 | 135,519,597 | 3,463 | 213,401 | |
การใช้ประโยชน์ที่ดิน
จังหวัดชัยภูมิมีพื้นที่ทั้งหมด 7,986,429 ไร่ สภาพการใช้ประโยชน์ที่ดินของจังหวัดชัยภูมิ ประกอบด้วย พื้นที่เพื่อการเกษตร 3,404,483 ไร่ คิดเป็นร้อยละ 42.63 พื้นที่ป่าไม้ภูเขา 2,340,500 ไร่ คิดเป็นร้อยละ 29.31
พืชเศรษฐกิจ
พืชเศรษฐกิจที่สำคัญและทำรายได้ให้กับจังหวัดชัยภูมิ ได้แก่ ข้าวนาปี ข้าวนาปรัง อ้อยโรงงาน มันสำปะหลัง ยางพารา ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ พริก และการปลูกหม่อนเลี้ยงไหม เป็นต้น โดยมีผลผลิต ดังนี้
- ข้าวเปลือกทุกชนิด (ยกเว้นข้าวหอมมะลิ)
| ข้าวทั่วไป | ปี พ.ศ. | ||
| 2558 | 2559 | 2560 | |
| พื้นที่เพาะปลูก (ไร่) | 808,949 | 814,612 | 808,949 |
| ผลผลิตต่อไร่ (กก./ไร่) | 490 | 490 | 492 |
| ผลผลิต (ตัน) | 396,385 | 399,159 | 398,003 |
| ราคาเฉลี่ย/ตัน (บาท) | 9,857 | 9,877 | 9,857 |
| มูลค่ารวม (ล้านบาท) | 3,907 | 3,942 | 3,923 |
| จำนวนเกษตรกร (ราย) | 92,435 | 93,205 | 93,205 |
- ข้าวเปลือกหอมมะลิ
| ข้าวหอมมะลิ | ปี พ.ศ. | ||
| 2558 | 2559 | 2560 | |
| พื้นที่เพาะปลูก (ไร่) | 773,067 | 779,005 | 766,005 |
| ผลผลิตต่อไร่ (กก./ไร่) | 432 | 432 | 435 |
| ผลผลิต (ตัน) | 333,887 | 335,156 | 333,212 |
| ราคาเฉลี่ย/ตัน (บาท) | 12,556 | 12,557 | 12,556 |
| มูลค่ารวม (ล้านบาท) | 4,192 | 4,290 | 4,184 |
| จำนวนเกษตรกร (ราย) | 81,009 | 81,685 | 81,685 |
- มันสำปะหลัง
| มันสำปะหลัง | ปี พ.ศ. | ||
| 2558 | 2559 | 2560 | |
| พื้นที่เพาะปลูก (ไร่) | 780,915 | 800,000 | 666,841 |
| ผลผลิตต่อไร่ (กก./ไร่) | 3,721 | 3,730 | 3,733 |
| ผลผลิต (ตัน) | 2,904,784 | 2,984,000 | 2,489,318 |
| ราคาเฉลี่ย/ตัน (บาท) | 2,550 | 2,550 | 2,550 |
| มูลค่ารวม (ล้านบาท) | 7,409 | 7,609 | 6,347 |
| จำนวนเกษตรกร (ราย) | 40,452 | 40,452 | 32,979 |
- อ้อยโรงงาน
| อ้อย | ปี พ.ศ. | ||
| 2558 | 2559 | 2560 | |
| พื้นที่เพาะปลูก (ไร่) | 630,854 | 630,854 | 630,367 |
| พื้นที่เก็บเกี่ยว (ไร่) | 630,854 | 630,854 | 6,548,892 |
| ผลผลิตต่อไร่ (กก./ไร่) | 12,698 | 12,600 | 12,970 |
| ผลผลิต (ตัน) | 8,010,417 | 7,948,759 | 84,939,129 |
| ราคาเฉลี่ย/ตัน (บาท) | 1,060 | 950 | 950 |
| มูลค่ารวม (ล้านบาท) | 8,491 | 7,551.32 | 8,629 |
| จำนวนเกษตรกร (ราย) | 33,203 | 33,203 | 35,328 |
- ยางพารา
| ยางพารา | ปี พ.ศ. | ||
| 2558 | 2559 | 2560 | |
| พื้นที่เพาะปลูก (ไร่) | 132,123 | 132,123 | 119,701 |
| เนื้อที่กรีดยาง (ไร่) | 72,296 | 78,869 | 60,103 |
| ผลผลิต (ตัน) | 8,675 | 9,464 | 17,551 |
| ผลผลิตต่อไร่ (กก./ไร่) | 160 | 120 | 146.62 |
| ราคาเฉลี่ย/ตัน (บาท) | 68,000 | 68,000 | 50,030 |
| มูลค่ารวม (ล้านบาท) | 590 | 643.57 | 878.05 |
| จำนวนเกษตรกร (ราย) | 6,474 | 6,474 | 5,875 |